JSON file คืออะไร

มาทำความรู้จักกับไฟล์ยอดนิยม JSON (JavaScript Object Notation) รูปแบบข้อมูลมาตรฐานสำหรับ API, เว็บแอป, โมบายแอป และระบบ Cloud สามารถเปิดอ่านดูง่ายๆ ด้วยโปรแกรม Text Editor

บทนำ

ในโลกของเทคโนโลยีและการพัฒนาเว็บแอปพลิเคชัน ไฟล์ JSON (JavaScript Object Notation) ถือเป็นรูปแบบข้อมูลที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่ง โดยเฉพาะในระบบที่ต้องมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างโปรแกรม เซิร์ฟเวอร์ และแอปพลิเคชันต่าง ๆ JSON ถูกออกแบบมาให้มีโครงสร้างอ่านง่าย ทั้งสำหรับมนุษย์และเครื่องคอมพิวเตอร์ มีขนาดเล็ก และประมวลผลได้รวดเร็ว ทำให้ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลายในงานด้าน API, Web Service, Mobile App และ Cloud Computing 

ปัจจุบัน JSON ไม่ได้จำกัดการใช้งานเฉพาะ JavaScript เท่านั้น แต่สามารถใช้ได้กับแทบทุกภาษาโปรแกรม เช่น Python, PHP, Java และ C# ด้วยคุณสมบัติที่ยืดหยุ่นและมีประสิทธิภาพ JSON จึงกลายเป็นมาตรฐานกลางของการสื่อสารข้อมูลในระบบดิจิทัลยุคใหม่

JSON file คืออะไร

JSON ย่อมาจาก JavaScript Object Notation เป็นรูปแบบไฟล์สำหรับจัดเก็บและแลกเปลี่ยนข้อมูลแบบโครงสร้าง (Structured Data) ด้วยรูปแบบ Key–Value และรายการข้อมูลแบบ Array ใช้สัญลักษณ์พื้นฐาน เช่น { }, [ ], : และ , ทำให้เข้าใจง่ายและนำไปใช้งานได้กว้างขวาง แม้ชื่อจะมีคำว่า JavaScript แต่ JSON เป็นมาตรฐานที่ไม่ผูกกับภาษาใดภาษาเดียว

ตัวอย่างโครงสร้าง JSON แบบง่าย

{
  "name": "Somnuek",
  "role": "IT Consultant",
  "skills": ["Network", "Cloud", "AI"]
}

โครงสร้างพื้นฐานของไฟล์ JSON

1) Object
ใช้ { } ครอบข้อมูลเป็นคู่ key และ value โดย key ต้องเป็นข้อความ (string) และ value อาจเป็น string, number, boolean, null, array หรือ object

2) Array
ใช้ [ ] สำหรับเก็บข้อมูลหลายค่าในลำดับเดียว เช่น รายการสินค้า รายชื่อผู้ใช้ หรือชุดค่าการตั้งค่า

3) ประเภทข้อมูล (Value types)
JSON รองรับ String, Number, Boolean (true/false), null, Object และ Array

จุดเด่นและคุณสมบัติสำคัญของไฟล์ JSON

1) อ่านง่ายและเข้าใจง่าย
โครงสร้างเป็นระเบียบ ช่วยให้ทีมพัฒนาและทีม IT/DevOps ตรวจสอบและแก้ปัญหาได้รวดเร็ว

2) ขนาดเล็กและประมวลผลรวดเร็ว
เมื่อเทียบกับรูปแบบข้อมูลแบบเก่าอย่าง XML, JSON มักเล็กกว่าและโหลดเร็ว เหมาะกับระบบออนไลน์ที่ต้องการความเร็ว

3) ทำงานร่วมกับ API ได้ดี
REST API และ Web API ส่วนใหญ่ใช้ JSON เป็นมาตรฐานในการรับ–ส่งข้อมูลระหว่าง Frontend และ Backend

4) รองรับหลายภาษาโปรแกรม
สามารถใช้งานร่วมกับ Python, PHP, Java, Go, C#, Node.js และอื่น ๆ ผ่านไลบรารีมาตรฐานได้

ความสำคัญของไฟล์ JSON ในงานเทคโนโลยี

1) หัวใจของ Web และ Mobile Application
ข้อมูลที่แอปแสดง เช่น โปรไฟล์ผู้ใช้ รายการสินค้า ผลค้นหา หรือสถานะการจอง มักถูกส่งมาเป็น JSON ผ่าน API

2) ใช้เป็นไฟล์ตั้งค่า (Configuration)
หลายระบบใช้ JSON เป็นไฟล์ตั้งค่า เช่น ค่าพารามิเตอร์ของแอป, กำหนดสิทธิ์, รายการฟีเจอร์, หรือการตั้งค่า Cloud/Automation

3) สนับสนุน Cloud และ Microservices
JSON ช่วยให้บริการแต่ละส่วนสื่อสารกันได้ง่าย ลดการผูกติด และขยายระบบได้สะดวก

ตัวอย่างการใช้งานไฟล์ JSON ในชีวิตจริง

• รับข้อมูลจาก API เช่น สภาพอากาศ แผนที่ อัตราแลกเปลี่ยน หรือข้อมูลระบบ
• จัดเก็บข้อมูลผู้ใช้และการตั้งค่าในเว็บ/แอป
• แลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่าง Backend และ Frontend
• ใช้งานกับระบบ IoT, Data Pipeline และงาน AI บางประเภท
• ใช้เป็นไฟล์ตั้งค่าให้เครื่องมือ DevOps/Automation

ข้อควรระวังในการใช้ไฟล์ JSON

• ต้องจัดรูปแบบให้ถูกต้อง (เช่น วงเล็บ/เครื่องหมายจุลภาคผิด จะทำให้ระบบอ่านไม่ผ่าน)
• JSON มาตรฐานไม่รองรับการใส่คอมเมนต์ (comment) ในไฟล์โดยตรง
• หากข้อมูลใหญ่มาก ควรพิจารณาแบ่งไฟล์หรือใช้ฐานข้อมูลแทน
  
  

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

JSON แตกต่างจาก XML อย่างไร?

JSON โครงสร้างเรียบง่ายกว่า ขนาดเล็กกว่า และประมวลผลได้เร็ว จึงนิยมใช้กับ REST API และเว็บแอป ส่วน XML เหมาะกับงานที่ต้องการโครงสร้างซับซ้อนหรือสคีมาที่เข้มงวดกว่าในบางระบบ

JSON ใช้ได้เฉพาะกับ JavaScript หรือไม่?

ไม่จำกัด JSON เป็นมาตรฐานกลางที่ใช้ได้กับหลายภาษา เช่น Python, PHP, Java, Go และ C# โดยมีไลบรารีสำหรับอ่าน/เขียน JSON อยู่แล้วเกือบทั้งหมด

สามารถเปิดไฟล์ JSON ด้วยอะไรได้บ้าง?

สามารถเปิดด้วยโปรแกรม Text Editor เช่น Notepad, VS Code, Sublime Text หรือดูผ่านเว็บเบราว์เซอร์ได้ หากต้องการอ่านง่ายขึ้น แนะนำใช้ JSON Formatter/Viewer เพื่อจัดรูปแบบ (pretty print)